معرفی پتروشیمی رازی
اولین فاز واحدهای مجتمع در سال ۱۳۴۹ به دنبال عملیات ساختمانی چهار ساله به بهره برداری رسید. به علت قدمت واحدها و صدمات وارده در جنگ تحمیلی، ظرفیت قابل حصول به میزان ۲,۴۰۰,۰۰۰ تن رسید، انتظار است با تکمیل پروژه های در دست اجرای واحدهای تولیدی به ظرفیت بیش از ۳,۰۰۰,۰۰۰ (سه میلیون تن) در سال برسد.
این مجتمع بزرگترین تولیدکننده آمونیاک، کود اوره، اسید سولفوریک و گوگرد و تنها تولیدکننده اسید فسفریک و کود دیآمونیم فسفات (کود مخلوط فسفات و سولفات آمونیوم) در ایران میباشد. فرآوردههای مذکور علاوه بر تامین نیازهای داخلی، سالیانه با صدور گوگرد، آمونیاک، اوره و اسید سولفوریک به بازارهای جهانی نقش ارزندهای در رفع نیازمندیهای ارزی مجتمع و صنایع و پتروشیمی را ایفا مینماید.
ارزش محصولات پتروشیمی کشورمان هم اکنون 5/1 میلیارد دلار در سال است که در پایان سال 2005 به 5/7 میلیارد دلار میرسد و انتظار میرود از این مبلغ ارزش صادرات ارزی به میزان 5 میلیارد دلار افزایش یابد.
طرح استراتژیک توسعه تولیدات شرکت ملی صنایع پتروشیمی با بیش از ۳۰ پروژه مهم در پانزده سال آینده دستیابی به ۴۳ میلیون تن فرآوردههای مختلف پتروشیمی را محقق میسازد. با اجرای طرحهای مهم منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی در بندر امام (ره) و عسلویه پیشبینی میشود رقم صادرات برون مرزی به ۳۰ میلیون تن در سال برسد.
بطور کلی محصولات پتروشیمی در ساخت موادی نظیر لاستیکها، پلاستیکها، شویندهها، کودها، چسبها، اسیدها، رنگها، سموم و الیاف مصنوعی که هر کدام ماده اولیه صدها مواد دیگر هستند مورد استفاده قرار میگیرند.
طرحهای جدید در پتروشیمی بندر امام (واحدهای پارازایلین و M.T.B.E) و پتروشیمی رازی، با راهاندازی واحدهای دانهبندی گوگرد، تفکیک مایعات گازی و توسعه واحدهای آمونیاک و اوره و همچنین متانول و دانهبندی گوگرد پتروشیمی خارک از جمله پروژههای مهمی بودند که به ثمر رسیدهاند.
در ادامه برنامه توسعه اقتصادی دولت مبنی بر کاهش تصدیگری بر شرکتهای دولتی، سهام واحدهای پتروشیمی آبادان، فارابی، خارک، شیراز، اراک و اصفهان وارد معاملات بورس شدهاند.طرحهای جدید پارازیلین و M.T.B.E در پتروشیمی بندر امام و دانهبندی گوگرد، تفکیک مایعات گازی، توسعه واحدهای آمونیاک و اوره در پتروشیمی رازی و متانول و دانهبندی گوگرد در پتروشیمی خارک از جمله پروژههای مهمی بودند که به ثمر رسیدهاند.
واحدهای مجتمع پتروشیمی رازی
واحد جذب آب و گازرسانی مسجد سلیمان
این واحد در اطراف ارتفاعات شهرستان مسجد سلیمان واقع شده است. گاز به عنوان خوراک اصلی مجتمع از هفت حلقه چاه قابل تامین میباشد که نزدیکترین 5 کیلومتر و دورترین آنها 16 کیلومتر با واحد فوق فاصله دارد. تاسیسات واحد جذب آب مسجد سلیمان شامل نمزدایی گاز، شیرینسازی گاز، چاههای گاز و خط لوله میباشد.
خط لوله مسجد سلیمان تا مجتمع دارای 10 ایستگاه حفاظت از خوردگی (CP) و ده مورد شیرهای اتوماتیک ایمنی (B.V) در طول مسیر خط میباشد. قریب 120 نفر پرسنل این واحد در قسمتهای بهرهبرداری، خط لوله، تعمیرات، خدمات اداری، انبار، حراست، ایمنی و آتشنشانی فعالانه در نگهداری تاسیسات این واحد تلاش می کنند تا گاز به عنوان خوراک حیاتی به مجتمع برسد. از 174 کیلومتر خط لوله 12 اینچ زیرزمین و بیش از 140 کیلومتر روی سطح زمین می باشد. خط زیر زمینی پس از بازرسی داخلی با استفاده از پیک هوشمند و 140 کیلومتر دیگر با بازدید عینی و تعویض پوشش گردیده و این عملیات بطور مستمر انجام میگیرد. چاه شماره 315 ساختمان ایمنی و CP شماره 5 و مرکز تلفن جدید از جمله پروژه های بهینهسازی تولید بوده که در این واحد به بهرهبرداری رسیدهاند.
واحدهای تصفیه گاز
گاز ترش پس از ورود به این واحدها در تماس با محلول شیمیایی (D.E.A) DIETHANOL AMINE قرار میگیرد و با این محلول گازهای اسیدی H2S و CO2 از هیدروکربورها جدا میشوند و در حقیقت گاز ترش به دو شاخه گاز شیرین (عمدتاً متان) به عنوان ماده خام برای تهیه آمونیاک و مابقی جهت سوخت توربینهای گاز مولد برق، دیگهای بخار و کورهها مورد استفاده قرار میگیرد.
از گازهای اسیدی برای تولید گوگرد استفاده میشود. ظرفیت دو واحد قدیمی (1 و 2) هر کدام 5/70 میلیون فوت مکعب و ظرفیت واحد جدید (3) 81 میلیون فوت مکعب گاز ترش در روز است. طراحی و نصب هر سه واحد توسط شرکت RALPH-PARSON صورت گرفته است.
واحد تفکیک مایعات گازی
این واحد در مسیر لوله گاز اصلی ورودی مجتمع واقع شده است و روزانه بیش از 10 تن مایعات گازی را جدا نموده که جهت مصرف خوراک واحدهای آروماتیک به پتروشیمی بندر امام ارسال میگردد، پس از عملیات تفکیک، گاز ترش به واحدهای تصفیه گاز ارسال میشود. این واحد از آلودگی ناشی از سوخت مایعات گازی در فضای آزاد جلوگیری می نماید.
واحدهای تولید گوگرد
این واحدها به نام واحدهای بازیابی گوگرد (SULPHUR RECOVERY UNITS) نامیده میشوند. گوگرد موجود در گاز سمی هیدروژن سولفوره (H2S) جدا گشته قسمتی از آن که بصورت گوگرد مذاب به واحدهای تهیه اسیدسولفوریک ارسال و بقیه جهت تولید گوگرد دانهبندی (GRANUL) به واحد دانهبندی گوگرد ارسال میگردد. هر سه واحد بازیابی گوگرد از نظر فرآیندی مشابه یکدیگر می باشند و فرآیند تولید آنها از نوع CLAUS است. طراحی و نصب واحدهای تصفیه گاز و تولید گوگرد توسط شرکت RALPH-PARSON صورت گرفته است.
دانهبندی گوگرد
این واحد با هدف رعایت جلوگیری از آلودگی محیط زیست و به منظور حضور فعال در بازارهای جهانی و همچنین عرضه محصولی با تکنولوژی برتر تاسیس گردید که روزانه 1600 تن گوگرد به صورت گرانول تولید مینماید. طراح واحد شرکت پلیمکس لهستان بوده و نصب و راهاندازی آن توسط کارشناسان ایرانی صورت گرفته است.
واحد مذکور از آلودگی محیط در اثر انتشار گاز و گرد و غبار گوگرد و همچنین از ضایعات محصول به علت نفوذ در خاک و سایر عوارض زیست محیطی جلوگیری نموده و با حذف روش قدیم تولید (تولید کلوخهای) موجب افزایش درآمد ارزی نیز گردید. مقبولیت کیفیت این محصول در سطح جهانی سبب ایجاد رقابت در منطقه گردیده و ظرفیت تولید آن نیز درخواست خریداران را پاسخگو است.
واحدهای تولید اسید سولفوریک
واحد تولید اسید فسفریک
در این واحد خاک فسفات وارداتی در مخازن با اسیدسولفوریک مخلوط و در اثر واکنشهای شیمیایی اسید فسفریک و گچ بوجود میآید. اسید فسفریک در صافیهای مخصوص جدا شده و گچ باقیمانده به عنوان ماده زائد جدا میشود. در این روش که DEHYDRATE نامیده میشود اسید فسفریک 30% تولید می شود و در قسمت تغلیظ کنندهها به غلظت نهایی 54% میرسد که قسمت اعظم آن در تهیه کودهای فسفاته به نام دیآمونیم فسفات (DAP) به کار رفته و اسید مازاد بر احتیاج به بازارهای داخلی عرضه میشود طراحی این واحد را شرکت PRAYON انجام داده است. اسید فسفریک در ایران منحصراً در مجتمع پتروشیمی رازی تولید میگردد.
واحدهای کود اوره
کود اوره مهمترین کود ازته در جهان بشمار میرود. این کود از ترکیب آمونیاک با گازکربنیک تولید میشود. محصول در ابتدا به صورت مایع غلیظ بوده که پس از عمل تغلیظ سازی و جدا سازی آب و عبور از برج دانه کننده به شکل دانههای سفید جهت کیسهگیری به وسیله تسمه نقاله به واحد بستهبندی محصولات ارسال میگردد. در مجتمع پتروشیمی رازی دو واحد اوره فعال می باشد که فرآیند تولید آنها از نوع TOTAL-RECYCLE است. طراحی واحد اوره شماره یک را شرکت UREA-CASALLE و واحد اوره شماره دو را شرکت STAMICARBON انجام داده است. واحد اوره شماره دو یکی از واحدهای طرح توسعه مجتمع بوده که با ظرفیت 1500 تن در روز به بهرهبرداری رسید. واحد اوره شماره یک، در برنامه بهینهسازی واحدهای تولیدی فرآیند تولید آن از نوع قدیمی PARTIAL-RECYCLE به نوع جدید TOTAL-RECYCLE تبدیل شده و ظرفیت تولید این واحد از 700 تن به 875 تن در روز افزایش یافته است.
واحدهای تولید دیآمونیمفسفات (D.A.P) و کود مخلوط
1-CONVENTIONAL -2 PIPEREACTOR فرآیند تولید واحد D.A.P شماره 1 پتروشیمی رازی از نوع ردیف اول میباشد و ظرفیت اولیه تولید آن 300 تن در روز بود، در طرح توسعه به 700 تن در روز افزایش یافته است. طراحی این واحد شرکت T.V.A میباشد.
فرآیند تولید واحد D.A.P شماره 2 مجتمع از نوع ردیف دوم میباشد که از انواع پیشرفته آن در دنیاست این واحد یکی از طرحهای وزارت نفت بود که در سال 1369 به دنبال عملیات ساختمان و نصب چهارساله با ظرفیت 800 تن در روز راهاندازی گردید.
طراحی واحد جدید را شرکت STAMICARBON به عهده داشت،نصب و راهاندازی آن به وسیله نیروهای متخصص داخلی انجام گرفت.
حسب درخواست و نیاز وزارت کشاورزی خط تولید واحدهای فوق با مصرف اسیدسولفوریک به تولید سولفات و فسفات آمونیم (کود مخلوط) تغییر یافته، عملیات فرآیندی تولید جدید توسط واحد تحقیق و توسعه و با همکاری نیروهای متخصص و علاقمند مجتمع با موفقیت به اجرا درآمده است.
پروژه اوره گرانول (واحد اوره شماره 2)
واحدهای آمونیاک
در مجتمع دو واحد آ,ونیاک مشابه یکدیگر هر کدام با ظرفیت تولید 1000 تن وجود دارند و از نظر فرآیندی نسبت به دیگر واحدهای تولیدکننده، از تکنولوژی پیشرفته و پیچیدهای برخوردارند فرآیند تولید هر دو واحد از نوع HABER-BOSCH بوده و طراحی آنها توسط شرکت KELLOGG انجام شده است. بهینهسازی واحدهای آمونیاک از سال 1374 آغاز شد و عملیات مدرنیزه نمودن این واحدها در سال 1379 به اتمام رسید. در برنامه توسعه شرکت ملی صنایع پتروشیمی، پروژه آمونیاک سوم این مجتمع نیز در دستور کار شرکت قرار گرفته است.
واحدهای سرویسدهنده (برق ، بخار، تصفیه آب صنعتی)
ب) تولید تصفیه آب صنعتی: سه واحد تصفیه آب هر یک با ظرفیت 225 مترمکعب در ساعت آب بدون املاح (آب صنعتی) مورد نیاز مجتمع را تامین کرده است این واحدها از روش مداوم ASAHI استفاده نموده و توسط شرکت (DEGREMOND) فرانسه طراحی شدهاند اما بدلیل فرسودگی و تغییر مشخصات آب ورودی به مجتمع ظرفیت رسمی قابل دسترس نبوده و جهت جبران نیاز، واحد جدید تصفیه آب با روش REVERS/OSMOS و ظرفیت 400 مترمکعب در ساعت در سال 1375 احداث و مورد بهرهبرداری قرار گرفت.
پ) تولید بخار: در بیشتر واحدها حرارت حاصل از فعل و انفعالات موجب تهیه بخار میشود با این وجود برای جبران کمبود بخار در راهاندازیها و عملیات عادی، 5 دیگ بخار با ظرفیت هر کدام 6/72 تن در ساعت موجود بوده، دیگ بخار شماره 6 نیز با ظرفیت 4/137 تن در ساعت نصب شده است و دیگ بخار شماره 7 نیز با ظرفیت 5/73 تن در ساعت توسط شرکت آذرآب نصب و در سال 1377 راهاندازی گردیده است. واحد زلالکننده آب خام ورودی، (آب مصرفی برجهای خنککننده) نیز از پروژههای بهینهسازی بوده است که با ظرفیت تصفیه 1830 مترمکعب در ساعت روزانه 22 تن از املاح و مواد معلق رسوبگذار در آب خام ورودی به مجتمع را جدا نموده و در بهبود عملکرد مبدلهای حرارتی واحدهای تولیدی و همچنین بهبود محیط زیست تاثیر بسزایی دارد.
مواد اولیه مصرفی
گاز
این گاز حاوی 24% هیدروژن سولفوره (H2S) 64% متان و 11% گاز کربنیک است و بقیه آن را هیدروکربورهای سبک تشکیل میدهد. که مخلوط آنها را (گاز ترش) نامیدهاند. گاز ترش پس از نمزدایی در واحد جذب آب (DEHYDRATION PLANT) مسجد سلیمان، بوسیله یک خط لوله 20 اینچی به طول 174 کیلومتر که حداکثر ظرفیت آن در حال حاضر حدود 220 میلیون فوت مکعب در روز میباشد به مجتمع فرستاده میشود. در پارهای از مواقع که میزان گاز مذکور جوابگوی نیاز مصرفی مجتمع نباشد، کمبود آن از طریق شرکت ملی گاز منطقه اهواز تامین میگردد.
هوا
خاک فسفات
آب
الف) آب صنعتی که پس از تصفیه شیمیایی و گرفتن املاح آن جهت مصرف واحدها و دیگهای مولد بخار استفاده میگردد.
ب) آب آشامیدنی
پ) آب آتشنشانی و مصرفی
در ضمن بخشی از آب مورد نیاز چگالندههای واحدهای آمونیاک از طریق آب دریا تامین میشود. این آب به وسیله تلمبهخانه مجهزی مشتمل بر شش دستگاه تلمبه (با ظرفیت هر کدام 80 هزار متر مکعب در روز) که در کنار اسکله اختصاصی مجتمع قرار دارند، به واحدها ارسال میشود.
سایر تاسیسات مجتمع
اسکله
ظرفیت بارگیری و تخلیه و ابعاد پهلوهای اسکله به شرح ذیل میباشد:
ظرفیت بارگیری آمونیاک 250 تن در ساعت یا 6000 تن در روز
ظرفیت بارگیری گوگرد، 200 تن در ساعت یا 4800 تن در روز
تخلیه خاک فسفات، 7000 تن در روز
تاسیسات جدید بارگیری اوره در اسکله 400 تن در ساعت
آبخور اسکله بین 34 تا 42 فوت است و توان پهلوگیری کشتیها با ظرفیت حداکثر 50 هزار تن میباشد.
تاسیسات کشتیرانی موجود نقش بسزایی در صدور تولیدات گوگرد، امونیاک، کود اوره و اسید سولفوریک تولیدی این مجتمع را داشته و سایر فرآوردههای مجتمعهای پتروشیمی کشور و واردات مواد مصرفی صنایع پتروشیمی نیز از طریق تاسیسات بندری مذکور انجام میگیرد. با راهاندازی پتروشیمی خراسان، کشور از جهت تولید کود شیمیایی اوره خودکفا شده و سالیانه 200 هزار تن اوره مازاد بر مصرف داخلی کشور از طریق تاسیسات جدید بارگیری به خارج از کشور صادر میگردد. این مجتمع هر سال 000/180/1 تن کودهای شیمیایی اوره و دیآمونیم فسفات جهت مصارف داخلی تولید نموده که از این رهگذر صرفهجویی ارزی قابل توجهی متوجه مملکت میگردد.
انبارها، مخازن و تاسیسات بارگیری در اسکله
انبار دیآمونیم فسفات 54 هزار تن
مخازن اسیدسولفوریک 22 هزار تن
مخازن اسیدفسفریک (P2O5) 307/26 هزار تن
انبارهای گوگرد 150 هزار تن
